2. § Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het bovenstaande overzicht toont risico’s die incidenteel schade op kunnen leveren, met daarbij het maximale financiële gevolg. De onderstaande tabel geeft aan hoe groot de kans is in lengte van tijd. De top 10 betreft in overwegende mate risico’s met een relatief korte tijdshorizon (binnen één jaar). Dit houdt in dat deze zich op korte termijn zouden kunnen voordoen en waarbij de mogelijkheid tot tijdige bijsturing beperkt is. Bijgevoegde tabel geeft aan hoe de spreiding in tijd is terug te vertalen. 

Op basis van de ingevoerde risico's is een zogeheten risicosimulatie uitgevoerd. Wij doen dit met behulp van risicoanalyse software. Hiermee kunnen we met alle risico’s die we lopen 100.000 keer doen alsof deze in meer of mindere mate optreden om zo nauwkeuring mogelijk in te kunnen schatten welke financiële buffer er op dit moment tenminste nodig is. We doen dit vooral omdat het reserveren van het maximale bedrag ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden.

Uit bovenstaande tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 5.981.043 (benodigde weerstandscapaciteit).

Het ratio weerstandsvermogen van de gemeente Barendrecht valt op basis van de inschatting voor de begroting van 2027 met 2,67 in klasse A, wat staat voor een  uitstekend weerstandsvermogen. 

De kengetallen laten op de kengetallenmonitor voor de schuldquote en solvabiliteitsratio een middelhoge score zien en voor de belastingcapaciteit een hoge risicoscore. De grondexploitatie en structurele exploitatieruimte heeft een lage risicoscore.

De waarden van de kengetallen zijn ingedeeld in 3 categorieën. Deze categorieën sluiten aan bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden. Categorie A is het minst risicovol, categorie C het meest risicovol.

De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de begrote inkomsten. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of deze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden te berekenen. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De kengetallen fluctueren nogal. Dit komt omdat het percentage volgens de voorschriften bepaald moet worden op basis van de begrote inkomsten. De berekening is als volgt:

De schuldquote valt in 2027 in de klasse laag risico en de jaren er na in de klasse middel risico

De solvabiliteit geeft aan welk gedeelte van het bezit met eigen vermogen is gefinancierd. Dit is ca. 23% voor 2027, wat betekent dat 77% met vreemd vermogen is gefinancierd. 

De structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering en opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (inclusief rente en aflossingen van leningen) te dekken. 

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Hoe lager het percentage hoe beter.

De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Barendrecht zit in 2027 boven het landelijk gemiddelde met 120,0%, vergeleken met het landelijk gemiddelde over 2026 (t-1).

Lagere algemene uitkering gemeentefonds: De onzekerheid over de rijksbezuinigingen vraagt om behoedzaam risicomanagement. Gezien de mogelijke impact op de gemeentelijke financiën wordt het risico voor de begroting verhoogd naar € 1.200.000. Hiermee wordt rekening gehouden met mogelijke financiële tegenvallers als gevolg van rijksbeleid.

Risicocluster uitvoering Jeugdwet: De kans op substantiële budgetoverschrijdingen in de Jeugdwet blijft aanzienlijk. Door de hardnekkige krapte op de arbeidsmarkt bij zorgaanbieders stagneert de instroom in lichte, preventieve zorg. Hierdoor escaleren problemen aan de voorkant en stromen jeugdigen sneller in naar zwaardere, specialistische zorgtrajecten. Dit risico is gewaardeerd op € 1.200.000.

Informatieveiligheid en privacy: De potentiële financiële impact ontwikkelt zich langs de lijnen van dwingende, strengere wet- en regelgeving zoals de Europese NIS2-richtlijn, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), de AVG en specifieke eisen in het sociaal domein (WGBO). Dit toenemende risicoprofiel is nadrukkelijk geen weerspiegeling van een achterblijvende organisatie; de DBP en de gemeente Barendrecht bewegen continu en proactief me via doorlopende audits en compliance-trajecten. Echter, de fors verhoogde wettelijke sancties en de forensische herstelkosten bij een eventuele cybercalamiteit verhogen het financiële risico onafwendbaar. Om onze ratio te bewaken, fixeren we dit risico via een tussenstap op € 1.000.000.

Budgettoereikendheid DBP: Dit risico betreft de budgettaire toereikendheid van De BedrijfsvoeringsPartner (DBP). Het risico is op het niveau van de gemeenschappelijke regeling bepaald en vervolgens naar rato van de verdeelsleutel toegerekend aan Barendrecht. Het gaat daarbij om mogelijke financiële risico’s binnen onder meer HRM, ICT, cyberbeveiliging, audit & control en de financiële zorg- en uitkeringsadministratie. Voor 2027 is dit risico geraamd op circa € 1,1 miljoen.

Cluster BUIG (Participatiewet) rijksbijdrage: Dit risico betreft het niet toereikend zijn van de Rijksbijdrage voor de bijstandslasten. In de begroting is uitgegaan van een daling van de bijstandskosten, waarbij de uitgaven en inkomsten aan elkaar zijn gelijkgesteld. Het risico bestaat dat deze daling niet of onvoldoende wordt gerealiseerd, waardoor een tekort ontstaat. Het maximaal financieel gevolg is daarom herijkt naar € 850.000.

Faillissement van derden of instellingen (garanties): Voor openstaande borgstellingen, garanties en geldleningen handhaven we een stabiel risico van € 1.000.000. Onder de actieve monitoring van deze post valt in het bijzonder de financiële gezondheid van onze lokale, gesubsidieerde instellingen (sport, cultuur, welzijn). Door stijgende exploitatie- en personeelslasten in deze sector moet structureel de dialoog worden gevoerd om eventuele acute tekorten of noodzakelijke reddingsoperaties vroegtijdig te signaleren en waar mogelijk schade te voorkomen.

Cluster Wmo gerelateerde risico's: De druk op de Wmo neemt toe door onder meer de vergrijzing en een complexere zorgvraag. Bij de toegang tot de Wmo wordt daarom nadrukkelijk gekeken naar wat inwoners zelf kunnen en naar de mogelijkheden van algemene voorzieningen, voordat maatwerkvoorzieningen worden ingezet.

Deze aanpak kan de financiële gevolgen van de toenemende zorgvraag niet volledig voorkomen. Het resterende financiële risico is geraamd op € 700.000 en wordt als risico opgenomen in het weerstandsvermogen.

Risico's overige projecten:

Dit betreft de risicobuffer voor het reguliere projectenportfolio, exclusief de gebiedsontwikkeling Stationstuinen. Binnen projecten kunnen zich onverwachte kosten voordoen, bijvoorbeeld door prijsstijgingen, materiaalschaarste en tegenvallende aanbestedingen. Voor deze risico’s is op basis van de meest recente risicosimulaties een bedrag van € 750.000 opgenomen.

Overige open eind regelingen zoals schulddienstverlening, minimaregelingen en bijzondere bijstand: De doorwerking van inflatie en gestegen lasten op kwetsbare huishoudens in Barendrecht blijft voelbaar. Dit kan leiden tot een stijging van het aantal aanvragen voor de bijzondere bijstand en schuldhulpverlening. Dit open-eindrisico staat momenteel ingeschat op € 400.000.